Jak co dzień rano wychodzę z pokoju do kuchni, by zaparzyć kawę. W salonie na kanapach widzę moich rodziców. Na pierwszy rzut oka obraz ten wygląda na uroczy – spędzają ze sobą czas, dyskutując o rzeczach ważnych i ważniejszych. Jednak podczas tego, jak stoję przy czajniku i czekam na jego ostateczny ryk, podsłuchuję dokładnie, o czym tak dywagują. Niemalże zamieram, gdy słyszę frazę: „zapytaj koleżanki” i widzę, jak moja mama sięga po telefon. Jednak nie sięga po niego, żeby napisać SMS-a do „prawdziwej koleżanki”, a żeby wpisać konkretną frazę w algorytm sztucznej inteligencji. Od jakiegoś już czasu używają tego określenia, a ja zawsze nabieram się, że może tym razem chodzi o człowieka.
Rozpowszechnienie się różnorakich czatów AI dla niektórych niewątpliwie uważane jest za szczyt technologii oraz niezaprzeczalny pokaz inteligencji człowieka. Przyznać trzeba, że nieraz mogą pomóc w mechanicznych działaniach dnia codziennego. Jednakże mało osób zadaje sobie trud, aby wypracować pewne granice, współpracując z „koleżankami” czy „kolegami”. Szarzy ludzie dostali dostęp do technologii, „która ułatwia życie” – czemu mieliby z niej nie korzystać? Kłopotliwym staje się zatem nazwanie dokładnie tego, z czego korzystamy. Bo czym właściwie są, znane już przez nas wszystkich, te nad wyraz miłe czaty AI? Dla niektórych wizja z Ja, robot, gdzie humanoidalne maszyny buntują się, zmuszając do zakwestionowania tego, czym jest człowieczeństwo, jest czystą abstrakcją – ale czy aby na pewno nie jesteśmy coraz bliżej zaistnienia takiego scenariusza, który nie byłby już tylko filmem z Willem Smithem?
Obcowanie z tym nowym i nad wyraz „wspaniałym” wynalazkiem wiąże się niebywale z kwestiami etycznymi, z czego nie każdy zdaje sobie sprawę. Bo poza tym, że aby maszyneria działała, zużywane są gigantyczne ilości wody do chłodzenia „wielkich mózgów”, to również samo korzystanie z nich powoduje wytwarzanie potężnych ilości CO2 – jakby planecie było tego mało…
Dodatkowo po prostu uczymy (karmimy) algorytmy myśleć tak jak my, sprzedając przy tym właściwie nasze własne człowieczeństwo – metodę na to, jak być nami.
W różnych zakątkach internetu (jak i życia poza nim) można zaobserwować kreowanie się parasocjalnych relacji z czatami AI – bo właściwie do bycia człowiekiem brakuje im już tylko ciała i świadomości, prawda? Historie o tym, jak ktoś „buduje” swoją relację ze sztuczną inteligencją, są już niezaprzeczalnie prawdziwe, a nie tylko propozycją do scenariusza filmu science fiction. Zjawisko to jest wyjątkowo smutne, bo ilu innym ludziom (tym prawdziwym) również brakuje relacji z drugim człowiekiem? Jednak zmiana sposobu bycia współczesnego człowieka i osłabienie relacji zmusza go do zaspokajania swoich potrzeb w taki sposób, a nie inny. Łatwiej jest przecież otworzyć przeglądarkę, niż narazić się na ostracyzm za to, jakim się jest. Sztuczna inteligencja nas nie oceni…
Wypowiedź naszej noblistki Olgi Tokarczuk przeobraziła się w idealny grunt do dyskusji o granicach pracy z „modelami językowymi” – jak sama je określiła. W tłumie pojawiło się przerażenie, ponieważ jeśli nawet człowiek, a właściwie autorytet, który w naszych głowach nie łączy się z konotacją chodzenia na skróty, używa tego narzędzia, to dokąd właściwie zmierzamy? Mogłabym wpisać w tym właśnie momencie polecenie do czatu AI, aby pomógł mi podrasować tworzony przeze mnie wywód: „kochana, jak mogłybyśmy to pięknie rozwinąć?”.
Problem istnienia czatów AI wokół człowieka musi zmusić nas do zadania pytania: kim właściwie jesteśmy? W ujęciu całościowym: czym jest człowiek? Bo czy chodzenie cały czas z komórką w kieszeni, w dodatku z komórką, w której mamy stały dostęp do sztucznej inteligencji, nie sprawia, że w jakimś stopniu sami już nie jesteśmy organicznymi maszynami? Za Donną Haraway i jej Manifestem cyborga – czy człowiek już nie klasyfikuje się do kategorii organicznej i nieorganicznej, stając się przy tym po prostu hybrydą? To, że nie mamy – jeszcze, Elon Musk pracuje intensywnie, żeby to zmienić swoim Neuralinkiem – metalowych elementów w głowach czy rękach jak w Cyberpunku, nie sprawia, że jesteśmy takim samym człowiekiem jak sto lat temu.
Jesteśmy w miejscu naszej historii, w którym nie możemy zawrócić ani udawać, że nic się nie wydarzyło. Obcowanie z czatami AI permanentnie wpłynie na to, kim się stajemy i staniemy. Jedyne, co przychodzi mi do głowy, to nie traktowanie tego narzędzia jako czegoś, co po prostu jest i ułatwia nam życie, a jako zjawiska, które w jakiś sposób trzeba jednak kontrolować.
Wizja, jaka się zatem jawi, to taka, w której jemy już śniadanie, obiad i kolację z maszynerią. Z maszynerią, której dużo nie brakuje, aby nabrała humanoidalnego kształtu i zaczęła do nas mówić. Idąc dalej: może już kontakt ze współczesnym człowiekiem, który w kieszeni ciągle nosi telefon, jest interakcją z maszyną prosto z filmów sci-fi?
Tekst: Katarzyna Draczyńska