Wampir to istota fantastyczna żywiąca się najczęściej ludzką krwią. Może nie lubić czosnku, słońca, krzyży i wody święconej, a idealnym sposobem, aby go uśmiercić, jest przebicie serca osinowym kołkiem. Działa głównie w nocy i może posiadać nadnaturalne zdolności, takie jak regeneracja, nadludzka siła czy szybkość. Należy do najbardziej ikonicznych postaci w kulturze. Od lat fascynuje ludzi i pojawia się w literaturze, filmach, serialach, komiksach, grach oraz muzyce.
Jednym z najbardziej znanych wampirów jest Dracula z gotyckiej powieści Brama Stokera z 1897 r. Książka stała się inspiracją dla wielu późniejszych dzieł i ukształtowała klasyczny wizerunek wampira. Przystojny mężczyzna o długich włosach, groźnym spojrzeniu, z wystającymi kłami, ubrany elegancko, na czarno, w długi płaszcz i pelerynę. Wampir Stokera jest postacią uwodzicielską, tajemniczą, lecz nadal bezwzględną. Do tego niezwykle atrakcyjną i emanującą seksualnością. Jednak wampiry nie zawsze tak wyglądały, a ich wizerunek zmieniał się wraz z upływającym czasem.
Ale skąd w ogóle wziął się wampir?
Wampir jako postać folklorystyczna pojawia się w wielu kulturach i w różnych formach, przez co trudno jest jednoznacznie ustalić, skąd pochodzi. Jednak możemy przypuszczać, że współczesna wizja wampira wywodzi się głównie z Europy Środkowo-Wschodniej i Bałkanów. Samo słowo wampir ma swój początek w prasłowiańskim słowie *ą-pěr-ь, które przeobraziło się w wąpierza, a dalej za sprawą wpływów germańskich w dzisiejszego wampira. Według legendy wampirem mogła się stać osoba, która nie załatwiła wszystkich spraw przed śmiercią, popełniła samobójstwo, zmarła z powodu choroby lub była społecznym wyrzutkiem. Wampir miał nocą opuszczać swój grób, aby błądzić po okolicy, szukając ofiar, z których wyssie krew, powodując ich nagłą i szybką śmierć. Wampira posądzano również o duszenie, brutalne morderstwa lub zabijanie zwierząt gospodarskich. Wampiry w pierwszej kolejności pozbawiały życia własną rodzinę, miały przychodzić do drzwi i okien z prośbą o ogrzanie, a następnie pić krew i zabijać swoje ofiary. Gdy w niedługim odstępie czasowym ginęło więcej osób, wierzono, że sprawcą najpewniej musiał być wampir.
Pierwszym udokumentowanym wampirem był Jure Grando, wieśniak pochowany w 1656 r., w Istrii (dzisiejsza Chorwacja). Mieszkańcy wsi Kringa określali go mianem „strigon”, co było lokalnym odpowiednikiem wampira lub czarnoksiężnika. Zarówno on, jak i serbski wampir Petar Blagojevic z Kisilova, który zmarł około 1725 r., pasowali do opisu wampira. Ciało niedotknięte rozkładem, rosnące włosy i paznokcie, a podobno również widoczne ślady krwi wokół ust, w tamtych czasach, gdy nauka nie była jeszcze na tyle rozwinięta, miały być dowodem wampiryzmu. I chociaż do dzisiaj niewyjaśnione legendy niekoniecznie były prawdziwe, to niewątpliwie stały się inspiracją dla dzisiejszych historii o wampirach.
Dracula, czyli Vlad Tepes, bohater powieści Brama Stokera, był wzorowany na prawdziwej postaci – Vladzie Palovniku, hospodarze włoskim słynącym ze swojego okrucieństwa. Jego ojciec był członkiem Zakonu Smoka, który miał chronić chrześcijaństwo we wschodniej Europie. W nawiązaniu do niego Vlad otrzymał przezwisko Draco, od słowa smok. Następnie lud wołoski przekształcił je w „Dracul”, które oznaczało diabła. Finalnie przydomek został odziedziczony przez Palovnika w formie „Drăculea” oznaczającej „Syn Smoka” lub „Syn Diabła”.
Wampir od początków swojego istnienia do dziś przeszedł ogromną przemianę. Zacząwszy od krwiożerczej i bezlitosnej bestii, przez wizerunek tzw. klasyczny, aż do współczesnego. Tak naprawdę tym, co łączy wszystkie znane dziś wampiry jest picie krwi oraz wystające kły. Wampiry żyją też znacznie dłużej niż ludzie i mogą posiadać nadludzką siłę, szybkość lub moc. Jednak ich wizerunek w dużej mierze zależy od intencji autora. Wampiry mogą być zarówno siejącymi postrach krwiożerczymi bestiami, jak również uwodzicielskimi młodzieńcami.
Edward Cullen, główny bohater serii Zmierzch autorstwa Stephenie Meyer, jest wampirem, jednak znacząco różni się od jego klasycznej wersji. Edward to wrażliwy, nieśmiertelny oraz posiadający ludzkie emocje i uczucia outsider. Jest przystojny, lojalny i romantyczny, a zamiast polować na ludzi, chroni ich, nie budząc strachu, tylko ciekawość, ciepło i poczucie bezpieczeństwa.
W jednej z najbardziej popularnych gier komputerowych o wampirach Vampire The Masquerade: Bloodlines gracz wciela się w wampira wybieranego spośród 7 klanów. Każde z nich ma inne i unikalne dla siebie cechy, przez co rozgrywka staje się bardzo interesująca i pełna zwrotów akcji. Postacie w tej grze są bardzo różnorodne i posiadają swoje oryginalne charaktery.
Kolejną popularną grą jest Castlevania nawiązująca do słynnej powieści Brama Stokera, w której ród Belmontów walczy z Draculą i jego poplecznikami. Cała seria posiada ponad 30 gier wydawanych do dziś od 1896 r. Wampiry w Castlevanii to potężne, mroczne istoty posiadające nadludzkie zdolności. Posługują się czarną magią, czerpiąc siłę z chaosu i stając się niemal nieśmiertelne. Każdy z nich posiada własne cele i motywacje.
Jak więc możemy zauważyć, wizerunek wampira bardzo się zmienił na przestrzeni lat i może być zarówno bardziej klasyczny, jak i przybierać bardziej nowoczesne, różnorakie formy. Od autora danego dzieła zależy, jak wampir będzie wyglądał, jakie cechy będzie posiadał, czy będzie emocjonalny lub bezduszny. Jednak wciąż wszystkie wampiry są przedstawiane jako istoty nieumarłe, mające nadnaturalne zdolności i żywiące się krwią. I niezależnie od tego, jak zostaną przedstawione, w dalszym ciągu pozostają jednymi z najbardziej rozpoznawalnych postaci kultury popularnej.
Tekst: Klaudia Juszczyk
Źródła:
D. Brzóska: Wampiry w kulturze i historii. (https://historykon.pl/wampiry-w-kulturze-i-historii/);
D. Vidić: Pierwszy wampir był Serbem, a oto gdzie i jak wszystko się zaczęło. Tłum. M Majzer. (www.pressglobal.pl/Historia/pierwszy-wampir-byl-serbem-a-oto-gdzie-i-jak-wszystko-sie-zaczelo);
DRACULA – historia prawdziwa
(www.historiamniejznanaizapomniana.wordpress.com/2015/08/29/dracula-historia-prawdziwa/);
Jure Grando – pierwszy wampir w Europie znany z imienia i nazwiska. (www.croatia.hr/pl-pl/kultura-i-sztuka/legendy/jure-grando-pierwszy-wampir-w-europie-znany-z-imienia-i-nazwiska);
Petar Blagojević – serbski „wampir” z Kisilova.
T. Sanecki: Dracula wampirem? Kim naprawdę był Vlad Tepes? (www.mojhistorycznyblog.pl/dracula-wampirem-kim-naprawde-byl-vlad-tepes/).